ostatnich miesiącach u niektórych osób startujących w przetargach zgodnie z ustawą o zamówieniach publicznych pojawiły się wątpliwości, czy NORMA dobrze wylicza ceny i wartości pozycji w kosztorysie. Zapewniany Państwa, że NORMA prowadzi obliczenia w sposób prawidłowy, natomiast w zależności od sposobu obliczania narzutów (określanych w opcjach kosztorysu) rozbieżności mogą pojawić się na wydrukach. Problem tu występujący, a mianowicie problem zaokrągleń, jest stary jak matematyka, a najłatwiej będzie się z nim zapoznać na przykładach, które są przedstawione poniżej.

Przykład 1: Sprzedajemy produkt: PRODUKT 1, o cenie netto = 1.71, Podatku VAT 7%, w ilości 465, Chcemy obliczyć wartość brutto tego produktu. W tym wypadku podatek VAT jest narzutem, który może zostać uwzględniony w wartości na dwa sposoby:

• Pierwszy sposób: obliczamy wartość netto (4) jako iloczyn ilości i ceny netto i zaokrąglamy do 2 miejsc po przecinku, następnie od tej wartości obliczamy podatek VAT, który również zaokrąglamy do 2 miejsc po przecinku, wartość netto sumujemy z podatkiem i otrzymujemy wartość brutto.
  
  

  Nazwa Towaru (1)	Ilość (2)	Cena netto (3)	Wart. netto (4)	St.Vat (5)	Wart. VAT (6)	Wart. brutto (7)
  PRODUKT 1	465.00	1.71	795.19	7%	55.66	850.85

• Drugi sposób: obliczamy cenę brutto produktu jako sumę ceny netto i VAT-u obliczonego od tej ceny (cena brutto = cena netto + cena netto*StVat) i zaokrąglamy do 2 miejsc po przecinku, następnie obliczamy wartość brutto, którą również zaokrąglamy do 2 miejsc po przecinku.
  
  

  Nazwa Towaru (1)	Ilość (2)	Cena netto (3)	St.Vat (4)	Cena brutton (5)	Wart. brutto (7)
  PRODUKT 1	465.00	1.71	7%	(1.8297) 1.83	850.95

  
  Jak widać wartość brutto wyliczona w ten sposób różni się od wartości brutto wyliczonej pierwszym sposobem. Różnica ta wynika z zaokrąglenia w górę ceny brutto do dwóch miejsc po przecinku. Na poniższym przykładzie również widać wpływ zaokrągleń na wynik końcowy obliczeń.
  Przykład 2
  Kupiliśmy 583 szt. towaru za 23567,80 zł z uwzględnieniem wszystkich kosztów. Obliczyliśmy, że cena jednej sztuki to 23567,80/583 = 40,42509288... Wartość tę zaokrągliliśmy do dwóch miejsc po przecinku otrzymując 40,43 zł. Jeśli pomnożymy tę wartość przez zakupioną ilość, to otrzymamy liczbę różną od pierwotnej (40.43*583 = 23570.69 zł).
  Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku NORMY. Nie dość, że użytkownik ma możliwość określenia różnych sposobów obliczania narzutów, to również może wydrukować je w różnej postaci. I tu powstaje nieporozumienie, które postaramy się wyjaśnić.
  Z punktu widzenia otrzymywanych wydruków niezmierne istotne jest, jak zostaną wybrane opcje obliczania narzutów. Dotyczy to kosztorysów sporządzanych metodą szczegółową - w kosztorysach liczonych metodą uproszczoną i w kosztorysach inwestorskich problem ten nie występuje. Należy też zaznaczyć, że sposób obliczania narzutów powinniśmy wybierać w zależności od tego, w jakiej postaci kosztorys ma być przedstawiony klientowi.
  Weźmy przykładowy kosztorys, składający się tylko z dwóch działów, z dwiema pozycjami w pierwszym dziale i jedną pozycją w drugim dziale. Dla uproszczenia dla kosztorysu zdefiniowany jest tylko jeden narzut, a mianowicie zysk, w wysokości 20%. Zysk jest liczony od robocizny, materiałów i sprzętu.
  Opcje obliczania narzutów wybieramy na karcie 'Liczenie narzutów' po wybraniu polecenia Opcje | Kosztorysu.
  
  1. W grupie 'Narzuty liczone:' zaznaczamy opcję działami.
     

Rys. 1. Widok kosztorys, gdy narzuty są liczone działami.

                                               

Rys. 2. Widok pozycji, gdy narzuty są liczone działami.

Obliczanie ceny jednostkowej i wartości pozycji Cena jednostkowa pozycji powstaje w sposób następujący: obliczana jest wartość kosztów bezpośrednich R, M i S w pozycji, następnie od tego obliczany jest zysk. Zysk jest dodawany do kosztów bezpośrednich, w wyniku czego zostanie obliczona wartość z narzutami w każdej grupie RMS. Zsumowane wartości R, M i S dadzą w wyniku wartość pozycji. Cena jednostkowa pozycji jest równa ilorazowi wartości pozycji i obmiaru.

		Robocizna	Materiały	Sprzęt	Wartość pozycji	Cena jednostkowa
Poz. 1	Suma kosztów bezp	1992.06	14647.96	0	19968,02	(19968,02/465 = 42,941978...) 42,94
	20% zysk	398.41	2929.59	0
	RAZEM	2390.47	17577.55	0

Tworzenie wartości kosztorysu
Wartość całego kosztorysu powstaje w sposób następujący: dla każdego działu obliczane są wartości kosztów bezpośrednich w grupach R,M i S. Następnie dla każdego działu w każdej grupie R,M i S obliczany jest zysk. Zysk dodawany jest do kosztów bezpośrednich, z czego powstaje sumaryczna wartość R,M, S dla każdego działu.

		Robocizna	Materiały	Sprzęt	OGÓŁEM
DZIAŁ 1	Suma kosztów bezp	2490.08	20063.02	1054.09
	20% zysk	498.02	4012.60	210.82
	RAZEM DZIAŁ 1	2988.10	24075.62	1264.01	28328.63
DZIAŁ 2	Suma kosztów bezp	3735.11	11433.24	0
	20% zysk	747.02	2286.65	0
	RAZEM DZIAŁ 2	4482.13	13719.89	0	18202.02
Wartość kosztorysu					46530.65

Wydruk kosztorysu ofertowego
Jeśli teraz wydrukujemy kosztorys ofertowy, program postąpi w sposób następujący: dla każdej pozycji do rubryki ilość wstawi obmiar, do rubryki cena wstawi cenę jednostkową, zaś do rubryki wyliczoną wartość pozycji. Na przykład dla pozycji 1 będą to odpowiednio: obmiar - 465, cena - 42,94, wartość pozycji - 19968,02. Z powodów, które zostały wcześniej opisane, przemnożenie ilości przez cenę nie daje liczby znajdującej się w kolumnie wartość (ponieważ 465*42.94 = 19967,1) (rys.3).


Rys. 3. Kosztorys ofertowy. Widać, że ( ilość * cena) nie jest równa wartości pozycji, a suma wartości wszystkich pozycji nie jest równa wartości kosztorysu.
Zauważmy również, że wartość kosztorysu nie jest równa sumie wartości wszystkich pozycji (ponieważ wartość kosztorysu jest sumą wartości działów, a nie pozycji), a suma wartości pozycji w dziale nie będzie równa wartości działu.

2. W grupie 'Narzuty liczone:' zaznaczamy opcję dla całości.
Obliczanie ceny jednostkowej i wartości pozycji: Cena jednostkowa pozycji powstaje w taki sam sposób jak w poprzednim przypadku.
Tworzenie wartości kosztorysu:
Wartość całego kosztorysu powstaje w sposób następujący: obliczane są wartości kosztów bezpośrednich w grupach R,M i S dla całego kosztorysu. Następnie obliczany jest zysk od każdej grupy RMS. Zysk dodawany jest do kosztów bezpośrednich. Wartość kosztorysu powstaje ze zsumowania wartości grup R,M i S.
Wydruk kosztorysu ofertowego W kosztorysie ofertowym tak jak poprzednio (ilość*cena) może nie być równa wydrukowanej wartości pozycji.

Suma podsumowań działów i pozycji zwykle nie jest równa wartości kosztorysu.

Rys. 4. Kosztorys ofertowy, gdy zaznaczono opcję liczenia narzutów dla całości kosztorysu. Przypadkowo wartość kosztorysu i wartość działów jest taka sama jak na rys. 3.

3. W grupie 'Narzuty liczone:' zaznaczamy opcję pozycjami, czyścimy opcję dla kosztów jednostkowych. Obliczanie ceny jednostkowej i wartości pozycji:
Cena jednostkowa pozycji i jej wartość powstaje w taki sam sposób jak w dwóch poprzednich przypadkach.
Tworzenie wartości kosztorysu:
Wartość całego kosztorysu powstaje ze zsumowania wartości wszystkich pozycji w kosztorysie, natomiast wartości działów - ze sumowania wartości wszystkich pozycji należących do danego działu.


Wydruk kosztorysu ofertowego
Rys. 5. Kosztorys ofertowy, gdy zaznaczono opcję liczenia narzutów pozycjami i wyczyszczono opcję dla kosztów jednostkowych.
W kosztorysie ofertowym tak jak poprzednio (ilość*cena) może nie być równa wydrukowanej wartości pozycji. Wartość kosztorysu jest równa sumie wartości wszystkich pozycji, a wartość działu jest równa sumie pozycji w danym dziale.

4. W grupie 'Narzuty liczone:' zaznaczamy opcję pozycjami, zaznaczamy też opcję dla kosztów jednostkowych. Rys. 6. Widok pozycji, gdy narzuty są liczone pozycjami od kosztów jednostkowych. Obliczanie ceny jednostkowej i wartości pozycji: Wartość pozycji powstaje w następujący sposób: dla każdej grupy RMS-ów występujących w pozycji zostanie policzony koszt jednostkowy, do niego zostanie dodany narzut w wysokości 20%, zaś wartość zaokrąglona. Cena jednostkowa pozycji powstanie ze sumowania kosztów jednostkowych RMS (5,14 + 37,80 + 0 = 42,94), a wartość pozycji obliczona jako iloczyn obmiaru i ceny jednostkowej pozycji (465*42,94 = 19967,10).

Tworzenie wartości kosztorysu:
Wartość całego kosztorysu powstaje ze zsumowania wartości wszystkich pozycji w kosztorysie, natomiast wartości działów - ze sumowania wartości wszystkich pozycji należących do danego działu.
Wydruk kosztorysu ofertowego
Rys. 7. Kosztorys ofertowy, gdy zaznaczono opcję liczenia narzutów pozycjami dla kosztów jednostkowych. Widać, że ilość * cena równe są wartości pozycji, suma wartości pozycji w dziale równa jest wartości działu, a suma wartości wszystkich pozycji równa jest wartości kosztorysu.
Jeśli teraz wydrukujemy kosztorys ofertowy, program postąpi w sposób następujący: do rubryki ilość wstawi obmiar czyli 465, do rubryki cena wstawi cenę jednostkową, czyli 42,94, zaś do rubryki wartość wstawi 19967,10. Tak więc iloczyn obmiaru i ceny będzie równy wartości pozycji (42,94*465=199967,10).
Tylko w tym przypadku iloczyn obmiaru i ceny jest równy wartości pozycji i wartość kosztorysu równa jest sumie wartości pozycji!


WNIOSEK: Jeśli chcemy, aby w kosztorysie ofertowym iloczyn ilości i ceny pozycji był równy wartości pozycji, a wartość kosztorysu była równa sumie wartości pozycji, w opcjach kosztorysu na karcie 'Narzuty' musimy włączyć liczenie narzutów pozycjami i zaznaczyć opcję Dla kosztów jednostkowych.